Serie: Achter de schermen

Interviews over theater in tijden van corona

VEERKRACHT IN EEN SNELKOOKPAN
Interview met Marijke van den Muijsenberg, hoofd Programma en Publiek

“Werkelijk iedereen om me heen werkt hard. Ik heb nog niemand gesproken die bij de pakken neer gaat zitten.” Marijke van den Muijsenberg, hoofd Programma en Publiek bij TAQA Theater De Vest, vertelt over de afgelopen periode. Over het geschuif, de onzekerheid en de zorgen. Over de veerkracht, de flexibiliteit en de creativiteit. 

“Makers moeten gewoon maken, dat zit in ze. Publiek wil nog steeds komen kijken. Als wij met ons team oplossingsgericht blijven denken en ons steeds opnieuw blijven verhouden tot de nieuwe werkelijkheid, dan komen we hier samen doorheen.”

Krankzinnig en krachtig
“Het is een krankzinnige tijd. Toen het net begon, dacht ik nog: het zal wel loslopen. Over twee weken gaan we vast weer open. Inmiddels is de realiteit waarin we leven weerbarstiger. In het theater is het te rustig, en als ik langs ons lege Café Klunder loop, dan is het zuur dat de horeca dicht is. Voor alle horeca-eigenaren in het land, en ook voor ons publiek. De beleving van een avond uit is plotseling heel erg veranderd. 

Toch ben ik ook heel blij dat we als TAQA Theater De Vest voorlopig veilig door de storm komen. We hebben wat vlees op de botten, kunnen op steun rekenen van de overheid, fondsen en de gemeente Alkmaar, en we hebben te maken met een enorm creatieve, flexibele sector. Ik zie een veerkracht die zijn weerga niet kent.”

Schuiven, schuiven, schuiven
“In de snelkookpan van de afgelopen negen maanden is het programma van 20/21 verschoven. Daarna nog een keer. En straks misschien nog eens. Voortdurend bevind ik me in de rare situatie waarin ik afspraken maak en me tegelijkertijd realiseer: zo gaan we het dan hoogstwaarschijnlijk doen. Maar misschien ook niet. Voor het seizoen 21/22 staan nu voorstellingen geboekt die eigenlijk in 20/21 hadden moeten spelen, terwijl we tussendoor ook nieuwe voorstellingen programmeren. Daarnaast hebben we te maken met artiesten of gezelschappen die al voor de zoveelste keer zijn opgeschoven omdat toen net de theaters (weer) dicht moesten. 

Alles is onzeker. Blijven we open? Hoeveel publiek mag er komen? En als ze mogen, durven de mensen het dan aan? De zorg en onmacht bij makers, impresariaten, freelancers, programmeurs en theaters voel ik bij ieder telefoongesprek dat ik voer. Tegelijkertijd maakt het dat ik meer dan ooit het gevoel heb: we moéten door. Schouders eronder en gaan."

Veerkrachtig
“Waar vroeger dertig man werkzaam was, bij impresariaten of theaters, zijn nu soms nog drie medewerkers over. Theaters in het land sluiten tijdelijk hun deuren. Voor de freelancers en zzp’ers in onze sector heb ik diepe bewondering. Hun werk is verdampt, en toch staan ze er zodra het kan. Kort geleden speelde Het Nationale Theater hier voor dertig man. Drie keer. De Nederlandse Bachvereniging zet schitterende stukken neer in de Grote Kerk en er zijn zoveel makers en artiesten die zeggen: we komen toch. Dan maar korter, dan maar minder publiek. Die flexibiliteit en creativiteit, die veerkracht, dat houdt ons allemaal op de been.”

Betrokken pitbulls
“Binnen ons eigen team voel ik saamhorig- en betrokkenheid. Als pitbulls bijten we ons vast in mogelijkheden. Wij moeten er gewoon voor zorgen dat de Alkmaarse bevolking kan blijven genieten van voorstellingen en podiumkunsten. En nu kan het, in een intieme kleine setting. Sowieso valt me op dat ‘onze’ bezoekers ontzettend begrip- en respectvol zijn over het geschuif en het gedoe met vouchers en kaarten. Ook bij hen zie ik veerkracht en flexibiliteit. Intussen onderzoeken we of het mogelijk is voor het publiek om een drankje mee de zaal in te nemen. En vergroten we het theatergevoel in de foyer: daar rijdt binnenkort een wagentje met megafoon, waardoor je de beschouwingen op het theaterbezoek hoort, ingesproken door verschillende sprekers.”

Kerstvoorstelling: De Verschrikkelijke Vondeling
“Na het succes van 'Het Mysterie van Alkmaar' wilden we ook dit jaar een grote muzikale productie organiseren in de Grote Kerk. Een voorstelling rond Kerst, met een goede cast, een professioneel live-orkest en een schitterend decor. Alles en iedereen was er klaar voor, maar helaas. Inmiddels zijn we opnieuw ingehaald door de realiteit en dwingt de afgekondigde lockdown ons om de voorstellingen van De Verschrikkelijke Vondeling naar een later moment door te schuiven. 


*****

BIJZONDERE PROJECTEN NOG BIJZONDERDER
Interview met Henk Foekema (programmeur bijzondere projecten en festivals bij TAQA Theater De Vest)

Zomer op het Plein en Zomer in De Mare, ligconcerten en Jazz- en Try-Out Cafés: Henk Foekema is medewerker bijzondere projecten en festivals bij TAQA Theater De Vest. “Het liefst zou ik weer blij in de wei aan de slag gaan en programmeren voor een groot publiek dat geniet van prachtige concerten, straattheater of stand-up. Zover is het nog niet. Tot die tijd zijn de bijzondere projecten bij De Vest nog bijzonderder.”

“Sinds corona wandel ik elke dag en werk ik staand. Anders zak ik erin, en dat moeten we niet hebben. Want ik heb een van de leukste banen die er bestaan. Het is zo tof dat ik mag zien, beleven, programmeren en organiseren. Festivals en bijzondere projecten ‘doe’ ik inmiddels ruim twintig jaar met veel plezier. En ook afgelopen seizoen zal ik nooit vergeten.” 

Aanpassen en meebewegen
“Een week na de eerste golf las ik een artikel met de titel: ‘aanpassen en meebewegen’. Dat is de opdracht waar we voor staan. Het lijkt wel een maffe film. Onze sector is zwaar getroffen en dat is soms behoorlijk frustrerend. Ik heb bewondering voor degenen die hun baan kwijt zijn en toch nieuwe dingen blijven maken. Voor collega’s die voor een derde keer publiek afzeggen en steeds gemotiveerd volhouden: het is niet anders, let’s go! Die relativering, dat vermogen om te bouwen aan perspectief, daar haal ik nu veel energie uit.” 

Lichtpuntjes
“Die ene donderdag in maart was ik nét klaar met het programma voor Zomer op het Plein en Zomer in De Mare. Dat draaiboek schoof een jaar op. Shock, een flinke administratieve rompslomp, en tegelijkertijd keken we ook al naar de lichtpuntjes. Letterlijk. Artiesten gaven vanuit huis een kort optreden van maximaal 2 minuten. Zo hartverwarmend, mooi en oprecht. In een tijd waarin agenda’s werden schoongeveegd, was het een sprankje hoop. 

Daarna stortten we ons op Theater op je Bord, waarmee we artiesten, horeca en publiek bij elkaar brachten met een viergangendiner en intermezzo’s vol podiumkunsten. Dat gebeurde allemaal, ondanks de gekkigheid, met een heerlijke urgentie en een positieve insteek.”

Bijzondere concertbeleving in een knusse setting
“Bovendien zou in maart het eerste ligconcert van start gaan. Ook dat liep anders. Uiteindelijk organiseerden we in september het eerste. In de Grote Kerk klonk de Canto Ostinato van Ten Holt. Op twee vleugels. Prachtig. Mensen nestelden zich op een strandstoel of namen zelf hun dekentje mee en lagen languit op de vloer van de Kerk te luisteren naar de repeterende klanken. Mijn technische collega’s hebben het muziekstuk schitterend uitgelicht en zo creëerden we in knusse setting een heel bijzondere concertbeleving.”

Jazz Café en Try-Out Café
“Met professionele jazzmusici Marc Schenk en Kasper Kalf als programmeurs en vaste begeleiders, organiseren we sinds een jaar of vijf de Jazz Cafés in de Plein Zaal van ons theater. Normaal is dat in café chantant-setting: tafeltjes, lekker samen, drankje erbij. We hebben schitterende namen voorbij zien komen op de maandagavond: Trijntje Oosterhuis, Benjamin Herman, Anton Goudsmit. Fantastisch. Jazzliefhebbers uit de hele regio weten ons te vinden. Nu is het een iets kaler gebeuren, maar nog steeds brengen we musici en jazzfanaten met elkaar in verbinding.

Ook de Try-Out Cafés blijven we organiseren. Aanstormend talent krijgt hier een podium en tot nu toe is het, ook al is het op zondagmiddag, steevast uitverkocht. Ik moet zeggen dat ik de try-outs in deze tijd best spannend vind, zo zonder horeca en met 30 man publiek. Kunnen we die ambiance goed neerzetten? Maar ook hier geldt: zolang we jonge makers de bühne op kunnen krijgen en we het publiek kunnen verrassen, doen we dat.” 

Zomer in De Mare en Zomer op het Plein
De zomer is mijn lievelingsseizoen. Dan organiseer ik Zomer op het Plein, een serie concerten op het Canadaplein vol aanstormende en nationaal bekende artiesten. Ook is er dan Zomer in De Mare, een straattheaterserie in Alkmaar-Noord, gericht op familie en jeugd met veel circusgerelateerde optredens. Gratis en voor niets genieten van voorstellingen, topartiesten, mime, straattheater en kleinkunst. Hoe leuk is dat? 

Momenteel ben ik bezig met verschillende scenario’s en coronaproof-programma’s: wat is haalbaar en hoeveel mensen kunnen we kwijt? In De Mare bouwen we tijdelijk een mini-openluchttheater, waar we gecontroleerd mensen kunnen laten genieten van theater en kleinkunst, en waar we – als het mag – ook kunnen opschalen. Het Canadaplein is een grotere uitdaging: daar heb je te maken met kruisend verkeer. Normaliter staat daar in de zon een flinke groep met een drankje in de hand te genieten. Een ‘seated’ variant buiten biedt een heel ander sfeertje (en een heel ander prijskaartje). Daarom onderzoeken we een alternatieve variant voor binnen, met eten en drinken. Hoewel: het zou natuurlijk het allermooist zijn als we dat hele coronascenario in de prullenbak kunnen gooien, omdat het virus heeft besloten om onze samenleving te verlaten. We gaan het zien!”

*****

SAMEN KNOKKEN VOOR DE CULTURELE SECTOR
Interview met Peter Blaauboer (directeur TAQA Theater De Vest en de Grote Kerk Alkmaar)

“Kunst en cultuur naar de stad brengen, dat is onze missie – hoe ingewikkeld het ook is.” Peter Blaauboer, ruim 17 jaar directeur van TAQA Theater De Vest en De Grote Kerk, blijft optimistisch, ondanks de dreun die de culturele sector heeft gekregen. “En reëel, dat ook. De branche is totaal ontregeld. We moeten ervoor blijven zorgen dat er aanbod is. We willen dat de artiesten, kunstenaars en gezelschappen zo goed mogelijk gezien worden en dat het publiek daarvan geniet. Met meer kosten, meer beperkingen en minder inkomsten. Daar moeten we een mouw aan zien te passen.” 

Maart 2020
“Het moment van de eerste persconferentie zal ik nooit vergeten. Op die donderdagmiddag zat ik in mijn kantoor naar het absurde nieuws te kijken: Mark Rutte kondigde aan dat alle openbare instellingen hun deuren moesten sluiten. Steeds meer collega’s verzamelden zich in mijn kantoortje. Uiteindelijk stonden we met ruim 15 medewerkers vol ongeloof naar dat scherm te staren. Dit kán toch niet waar zijn? We moeten dicht. En toen gebeurde er iets wat in de haarvaten van onze organisatie zit: we gingen aan het werk. Samen knokken.”

Uitdagingen aan alle kanten
“De afgelopen maanden hebben onze collega’s misschien wel harder gewerkt dan ooit tevoren. Het wij-gevoel was groot: we moeten door. Als het straks weer kan en mag, willen en zullen we er alles aan doen om het culturele aanbod in onze stad te laten bestaan. Het programma werd geannuleerd, omgezet, herplaatst. Ook lag er een grote communicatieopgave, kwam er een voucherregeling en maakten we ons tussendoor ook best een beetje zorgen. De laatste avond hebben we een amateurvereniging nog een voorstelling laten spelen zonder publiek. Die hadden er zo naartoe geleefd. Het was onwerkelijk dat er daarna gewoon even niets meer was. Ja, er vond onderhoud plaats aan het toneel en aan het gebouw. Maar de artiesten en onze bezoekers zaten thuis.”

Hoogtepunt
“In mei startten we weer met kleine voorstellingen: ‘Theater op je bord’. Op vier plekken in het gebouw genoten 30 gasten van een driegangendiner en korte optredens. Het publiek en de artiesten vonden het geweldig. Er heerste opluchting, blijdschap, hoop. Ook de Grote Kerk ging weer open als ‘doorstroomlocatie’ en de verhuurtak deed het goed dankzij de vele vierkante meters die wij tot onze beschikking hebben.

Toen onze deuren openden voor 100 man, was de sfeer nog beter. Ook al droegen vele gasten mondkapjes, namen ze hun jassen mee de zaal in en gingen ze na het optreden direct naar huis. We programmeerden twee voorstellingen op een avond, om ervoor te zorgen dat we relatief veel publiek konden ontvangen. En dat deden we tot half oktober nog steeds.”

Gigantische impact
“Zoiets als dit heb ik in al die jaren nog niet meegemaakt. Natuurlijk hebben we tijden van recessie gekend, maar de impact van dit virus is ongenadig groot. Hoe blijft de theater- en kunstenaarswereld overeind? Hoe gaat de culturele sector dit overleven? We werken nauw samen met andere grote schouwburg- en concertgebouwdirecties uit de regio, denken na over oplossingen en voeren een gezamenlijke lobby. We proberen voorstellingen in te plannen die wél door kunnen gaan en een aantal scenario’s uit te werken waar we ons aan vast kunnen houden. We hadden – tot de tweede lockdown – meer dan 100 voorstellingen in de agenda staan. Dat geeft focus. Dat doet veel goed.”

Souplesse in de culturele sector
“Die noodzaak en wil om ervoor te zorgen dat het theaterbedrijf in gang blijft, ontmoet ik elke dag. Artiesten zijn blij dat ze weer iets kunnen en – laten we wel wezen – het is voor hen en vele andere freelancers in onze sector ook bittere noodzaak om uren te maken. Dit is hun vak. En het financiële vangnet is vaak klein. Ondanks dat blijft iedereen volhouden. De souplesse is soms verbluffend. Zowel van onze medewerkers, de mensen van de techniek en de artiesten, zelfs nu we weer een paar weken dicht moeten.”

De winter door
“Als je mij een half jaar geleden had verteld dat er publiek met mondkapjes op in onze foyer zou staan, dan denk ik nu: alles kan gebeuren. Mijn verwachting is - voor wat het waard is - dat we de winter door moeten met deze vrij strenge maatregelen. Versoepeling zit er het komende half jaar niet in, vrees ik. Dat we ons aan kunnen passen, is wel duidelijk. Dus ook dit gaan we weer aan. Samen. Het zal financieel niet makkelijk zijn, mensen zullen hun baan verliezen en de kans bestaat dat er een leegloop in de theaterwereld ontstaat, omdat het jaren kan duren voordat de sector weer op zijn oude niveau zal zijn. Toch blijf ik geloven in de aanstekelijkheid van optimisme. De wil en het doorzettingsvermogen zijn er. En het talent zal nooit verdwijnen.”